Tohumlara karekod zorunluluğu getirildi, artık her şey kayıt altında
Tahıl Tohumu Sertifikasyonu ve Pazarlaması Yönetmeliği, yeni haliyle 17 Mart 2026 tarihli Resmi Gazetede yayımlandı. Böylece bu yönetmeliğin 2008'deki versiyonu (2011 ve 2012'de de yapılan değişikliklerle birlikte) yürürlükten kaldırılmış oldu.
Bilindiği gibi AKP hükumetinin ilk iktidar dönemi içerisinde 2006 yılında 5553 Sayılı Tohumculuk Kanunu değiştirilmiş ve sertifikasız tohumlar tamamen yasaklanmıştı. Bu yasaklama, "yerli tohum yasaklandı" tartışmalarına sebep olmuş, Tarım ve Orman Bakanlığı bu iddialara "yerli tohum yasaklanmadı, sadece sertifikasız tohumlar yasaklandı" yanıtı vermişti. Bilindiği gibi, yerli tohumlar farklı rekolte ve ölçülerde mahsul verdiği için genellikle sertifika alamıyor.
Bu nedenle 2006 yılından beridir piyasaya yabancı tohumlar kanunen hakim olmuş durumda. "Çengelköy Salatalığı", "Tokat Domatesi" gibi "yerli" çağrışımı yapan tohumların çoğu yabancı firmalar tarafından üretiliyor ve Türkiye'de üretildiği için de "yerli" etiketi alabiliyor.
Konuyla ilgili eleştirileri olan vatandaşlar ise "yerli tohum" kavramının bu şekilde farklı yorumlanması nedeniyle artık "ata tohumu" ifadesini kullanıyorlar.
Tartışmalara bir katkı da First Lady Emine Erdoğan tarafından yapılmış, kendisi 2021'de düzenlenen İklim Değişikliğiyle Mücadele Toplantısında yerli türlerin yok olduğunu şu şekilde ifade etmişti: "çocukluğumda yediğim domatesin tadını bilmeyen torunlarım için üzülüyorum".
Söz konusu kanunun uygulamalarının belirlendiği yönetmelik 2008 yılında çıkarılmıştı. Geçtiğimiz günlerde o yönetmelik tamamen yürürlükten kaldırıldı ve yeniden yazılmış hali Resmi Gazetede yayımlandı.
Yeni yönetmeliğin eskisine nazaran getirdiği birçok yenilik var. Örneğin tohum ambalajlarında kare kod bulunması zorunluluğu, tüm tohumların Tarım Bakanlığına ait tohum veri kayıt sistemine dijital olarak kaydedilme zorunluluğu ve tohumların partilendirme zorunluluğu gibi ek yükümlülükler getirildi.
Yeni sistemde artık tüm tohumlar tamamen kayıt altında olacak. Böylece çiftçiler yerli tohumlarını kendi bireysel ihtiyaçları dışında kendileri üretemeyecek, üretmek isterlerse bununla ilgili yasal yükümlülükleri yerine getirerek tohumluk başvurusunda bulunup analiz ve sertifika süreçlerine girmeleri gerekiyor.
